Zanim powstał App Store, była Nokia. Historia Club Nokia i narodzin mobilnego świata aplikacji

Dzisiaj trudno wyobrazić sobie smartfon pozbawiony aplikacji, ponieważ to właśnie dodatkowe programy w dużej mierze decydują o tym, czy telefon staje się narzędziem pracy, centrum rozrywki, aparatem fotograficznym, nawigacją, bankiem, komunikatorem, odtwarzaczem muzyki czy przenośnym asystentem, a przecież jeszcze kilkanaście lat temu sama możliwość samodzielnego rozszerzania funkcjonalności telefonu była czymś, co dla większości użytkowników pozostawało technologiczną ciekawostką, a nie codziennym elementem korzystania z urządzenia.

Co szczególnie interesujące, historia aplikacji mobilnych nie rozpoczęła się wraz z pojawieniem się iPhone’a ani nawet wraz z uruchomieniem App Store, ponieważ już na początku XXI wieku producenci telefonów eksperymentowali z rozwiązaniami umożliwiającymi pobieranie gier, programów, dzwonków, grafik oraz innych cyfrowych treści, a jednym z przedsiębiorstw, które bardzo wcześnie dostrzegło potencjał takiego modelu, była Nokia, wówczas absolutny gigant rynku telefonów komórkowych.

Szczególne miejsce w tej historii zajmuje Club Nokia, czyli usługa rozwijana przez fińskiego producenta jeszcze przed nastaniem ery współczesnych smartfonów, która w 2002 roku pozwalała użytkownikom kompatybilnych urządzeń korzystać z coraz większej liczby cyfrowych materiałów, wśród których znajdowały się między innymi gry, dzwonki, grafiki, materiały związane z popularnymi produkcjami filmowymi oraz aplikacje Java, dzięki czemu telefon stopniowo przestawał być zamkniętym produktem o funkcjach ustalonych wyłącznie w fabryce.

Nie był to oczywiście App Store w znaczeniu, jakie znamy dzisiaj, ponieważ brakowało mu wielu elementów charakterystycznych dla współczesnego sklepu z aplikacjami, jednak Club Nokia stanowił jeden z ważnych etapów ewolucji prowadzącej do świata, w którym telefon nie kończy swoich możliwości w chwili zakupu, lecz może być później uzupełniany o nowe programy, treści i usługi.

Telefon, którego możliwości można było rozszerzać

Pierwsze telefony komórkowe były przede wszystkim urządzeniami o bardzo jasno określonym przeznaczeniu, ponieważ producent decydował nie tylko o wyglądzie aparatu, ale również o tym, jakie funkcje znajdą się w menu, jakie gry zostaną zapisane w pamięci, jakie dzwonki będą dostępne i w jaki sposób użytkownik będzie mógł korzystać z poszczególnych możliwości urządzenia, a po zakupie telefonu zakres zmian był bardzo ograniczony i sprowadzał się najczęściej do wymiany obudowy, karty SIM lub dodatkowych akcesoriów.

Rozwój technologii sprawił jednak, że telefony zaczęły otrzymywać kolorowe wyświetlacze, większą pamięć, coraz bardziej zaawansowane przeglądarki WAP, obsługę transmisji danych oraz środowiska pozwalające uruchamiać dodatkowe oprogramowanie, a szczególnie istotną rolę odegrała technologia Java ME, która umożliwiła instalowanie programów i gier na urządzeniach, które wcześniej można było traktować przede wszystkim jako zamknięte konstrukcje przygotowane przez producenta.

To właśnie wtedy pojawiła się jedna z najważniejszych idei współczesnej telefonii: urządzenie kupione w sklepie nie musi mieć wszystkich swoich możliwości ustalonych raz na zawsze, ponieważ jego funkcjonalność można stopniowo rozszerzać za pomocą oprogramowania.

Z perspektywy obecnego użytkownika brzmi to banalnie, ponieważ instalowanie aplikacji jest dzisiaj jedną z najbardziej podstawowych czynności wykonywanych na smartfonie, jednak na początku XXI wieku każda dodatkowa gra czy aplikacja była małym technologicznym wydarzeniem, szczególnie że telefony dysponowały bardzo ograniczoną pamięcią, procesory miały niewielką moc obliczeniową, ekrany były małe, a dostęp do internetu mobilnego był powolny i często kosztowny.

Nokia zauważyła jednak, że nawet przy tych ograniczeniach można zbudować model, w którym użytkownik będzie wracał do cyfrowego środowiska producenta po kolejne treści, a telefon stanie się nie tylko produktem sprzedawanym jednorazowo, lecz również punktem dostępu do usług, rozrywki i dodatkowego oprogramowania.

Club Nokia – więcej niż zwykły katalog cyfrowych treści

Sama nazwa Club Nokia może dzisiaj sugerować przede wszystkim program lojalnościowy lub społeczność skupioną wokół marki, jednak rozwój tej usługi pokazuje, że Nokia znacznie wcześniej niż wielu konkurentów zaczęła traktować telefon jako element większego środowiska cyfrowego, w którym użytkownik po zakupie urządzenia nadal pozostawał związany z producentem poprzez dostęp do dodatkowych treści i usług.

Za pośrednictwem Club Nokia można było korzystać z różnego rodzaju materiałów przeznaczonych dla telefonów tej marki, a oferta obejmowała między innymi dzwonki, grafiki, wiadomości obrazkowe, gry oraz treści powiązane z popularnymi produkcjami filmowymi, dzięki czemu telefon można było personalizować nie tylko poprzez zmianę obudowy czy ustawień, ale również za pomocą cyfrowych elementów pobieranych z sieci.

Dla współczesnego użytkownika możliwość pobrania tapety czy dzwonka może wydawać się czymś zupełnie nieistotnym, jednak w czasach, gdy telefon był przede wszystkim urządzeniem służącym do wykonywania połączeń i wysyłania SMS-ów, możliwość zdobycia nowej treści bezpośrednio do własnego aparatu zmieniała sposób postrzegania całego urządzenia.

Telefon przestawał być wyłącznie produktem, który kupowało się raz na kilka lat, a zaczynał stawać się platformą, do której można było regularnie dodawać nowe elementy.

To właśnie ten mechanizm jest jednym z najważniejszych powodów, dla których Club Nokia warto postrzegać jako część historii współczesnych sklepów z aplikacjami, nawet jeśli technicznie i biznesowo różnił się on od późniejszego App Store.

Java otworzyła telefon dla programistów

Jednym z największych przełomów była możliwość uruchamiania na telefonach dodatkowych programów napisanych w technologii Java ME, ponieważ dzięki temu urządzenie nie musiało już ograniczać się wyłącznie do funkcji przewidzianych przez producenta, a programiści zyskali możliwość tworzenia własnych gier, narzędzi oraz prostych aplikacji użytkowych.

Dzisiejsze programy mobilne potrafią zajmować setki megabajtów, korzystać jednocześnie z GPS, aparatu fotograficznego, mikrofonu, internetu, usług chmurowych oraz ogromnej mocy obliczeniowej, podczas gdy aplikacje Java z początku XXI wieku musiały działać na urządzeniach dysponujących pamięcią liczoną często w megabajtach, niewielkimi ekranami, prostymi procesorami i bardzo ograniczonymi możliwościami komunikacji z internetem.

Programista musiał więc myśleć zupełnie inaczej, ponieważ każda funkcja zajmowała cenne miejsce, grafika musiała być maksymalnie uproszczona, interfejs należało dostosować do małego wyświetlacza, a aplikacja nie mogła wymagać zasobów, których telefon po prostu nie posiadał.

Mimo tych ograniczeń powstawały gry sportowe, logiczne, zręcznościowe i strategiczne, aplikacje użytkowe, komunikatory oraz rozmaite narzędzia, które pozwalały użytkownikowi zamienić prosty telefon w urządzenie znacznie bardziej dopasowane do jego indywidualnych potrzeb.

Java ME była więc jednym z najważniejszych pomostów pomiędzy klasycznym telefonem komórkowym a późniejszym smartfonem, ponieważ pokazała, że o wartości urządzenia może decydować nie tylko sprzęt, lecz również oprogramowanie tworzone przez niezależnych deweloperów.

WAP – internet w wersji, której dzisiaj prawie nikt już nie pamięta

Aby zrozumieć, dlaczego pierwsze mobilne sklepy i katalogi wyglądały tak inaczej niż współczesne platformy, trzeba przypomnieć sobie, jak funkcjonował internet w telefonach na początku XXI wieku, ponieważ użytkownik nie miał wtedy do dyspozycji dużego ekranu, szybkiego połączenia i wygodnej przeglądarki, które pozwalałyby otworzyć praktycznie dowolną stronę internetową.

WAP był rozwiązaniem dostosowanym do możliwości ówczesnych telefonów, dlatego strony i usługi były uproszczone, informacje podawano w znacznie bardziej oszczędnej formie, a pobieranie nawet niewielkiego programu mogło wymagać cierpliwości, szczególnie jeśli połączenie było wolne albo użytkownik płacił za przesłane dane.

Nie było jeszcze wygodnego sklepu, w którym wszystkie aplikacje znajdowały się w jednym miejscu, nie było automatycznych aktualizacji, opinii użytkowników, rekomendacji opartych na historii instalacji ani płatności wykonywanej jednym kliknięciem, dlatego korzystanie z mobilnego oprogramowania wymagało znacznie większej wiedzy i zaangażowania niż obecnie.

Mimo to użytkownicy zaczęli pobierać gry, dzwonki, grafiki i aplikacje, a popularność tych usług pokazała producentom, że telefon może być czymś więcej niż tylko urządzeniem komunikacyjnym.

Pierwsze mobilne pobrania były więc zapowiedzią znacznie większej zmiany, ponieważ pokazywały, że użytkownik jest gotowy samodzielnie decydować o tym, co znajdzie się w jego telefonie.

Nokia zaczęła budować ekosystem

Sprzedaż telefonu była dla Nokii podstawowym źródłem przychodów, ale rozwój Club Nokia pokazywał, że firma zaczyna myśleć o użytkowniku w znacznie szerszy sposób, ponieważ osoba kupująca urządzenie mogła później wracać do cyfrowych usług producenta, pobierać kolejne treści, korzystać z dodatkowych funkcji i pozostawać związana z marką również długo po dokonaniu zakupu.

To podejście może wydawać się dzisiaj całkowicie naturalne, ponieważ niemal każdy producent smartfonów stara się stworzyć własny ekosystem obejmujący aplikacje, muzykę, chmurę, mapy, płatności, urządzenia dodatkowe i usługi abonamentowe, jednak dwie dekady temu była to koncepcja dopiero nabierająca kształtu.

Nokia bardzo wcześnie dostrzegła, że przyszłość telefonu będzie związana nie tylko z jego podzespołami, lecz także z tym, co użytkownik będzie mógł zrobić za pomocą oprogramowania.

Właśnie dlatego Club Nokia należy postrzegać nie jako przypadkowy serwis z dzwonkami i tapetami, ale jako jeden z elementów większej strategii, w której telefon miał stopniowo stawać się bramą do cyfrowych treści.

Hollywood trafiło do kieszeni

Jednym z najbardziej interesujących aspektów rozwoju mobilnych treści była współpraca Nokii z branżą filmową, ponieważ popularne produkcje dawały użytkownikom możliwość przeniesienia fragmentu świata filmu bezpośrednio do telefonu, a dzwonek, grafika, animacja czy gra związana z konkretną marką mogły sprawić, że urządzenie stawało się bardziej osobiste.

Nokia współpracowała między innymi z Universal Studios oraz Lucasfilm, a popularne produkcje filmowe stawały się źródłem cyfrowych materiałów przeznaczonych dla użytkowników telefonów, dzięki czemu telefon zaczynał pełnić funkcję niewielkiego centrum rozrywki, w którym można było przechowywać treści związane z ulubionymi filmami.

Z dzisiejszej perspektywy łatwo uznać takie rozwiązania za ciekawostkę, ale ich znaczenie było znacznie większe, ponieważ po raz pierwszy popularna kultura zaczęła być w sposób masowy przenoszona na niewielkie urządzenia, które użytkownicy mieli przy sobie praktycznie przez cały dzień.

To był początek procesu, który później doprowadził do sytuacji, w której film może mieć własną aplikację, artysta może prowadzić własny kanał cyfrowy, gra może być aktualizowana przez lata, a marka może komunikować się z klientem bezpośrednio za pomocą jego telefonu.

Gry były jednym z najważniejszych motorów zmian

Jeżeli wskazać kategorię, która szczególnie mocno pomogła spopularyzować dodatkowe oprogramowanie na telefonach, gry bez wątpienia należą do najważniejszych przykładów, ponieważ użytkownik, który początkowo kupował telefon przede wszystkim do rozmów i wysyłania wiadomości, nagle otrzymywał urządzenie pozwalające na rozrywkę w niemal dowolnym miejscu.

Snake był symbolem tej zmiany, ale późniejsze gry Java pokazały, że możliwości telefonu mogą być znacznie większe, niż sugerowałaby jego podstawowa funkcja komunikacyjna, dlatego pojawiały się produkcje sportowe, wyścigi, łamigłówki, gry strategiczne i zręcznościowe, które stopniowo zmieniały sposób postrzegania telefonu.

Telefon zaczynał być małą konsolą, a aplikacja przestawała być techniczną ciekawostką i stawała się powodem, dla którego warto było korzystać z dodatkowych usług.

Ten kierunek rozwoju miał ogromne znaczenie dla przyszłości rynku, ponieważ gdy później pojawiły się smartfony wyposażone w duże ekrany dotykowe i znacznie wydajniejsze procesory, użytkownicy byli już przyzwyczajeni do idei pobierania dodatkowego oprogramowania.

Dlaczego Nokia nie została zapamiętana jako twórca App Store?

Odpowiedź na to pytanie wymaga rozdzielenia dwóch kwestii, które bardzo często są ze sobą mylone, ponieważ czym innym jest stworzenie pierwszych mechanizmów umożliwiających pobieranie aplikacji, a czym innym stworzenie jednego, łatwego w obsłudze ekosystemu, który zmienia sposób korzystania z całego rynku oprogramowania.

Nokia niewątpliwie należała do pionierów mobilnej dystrybucji cyfrowych treści, ale jej rozwiązania były rozwijane w czasach, gdy rynek telefonów pozostawał mocno rozdrobniony, poszczególne modele różniły się sprzętem, pamięcią, rozdzielczością ekranów i możliwościami systemu, a aplikacje często wymagały dopasowania do konkretnego urządzenia.

Dla użytkownika oznaczało to komplikacje, które dzisiaj wydają się wręcz niewyobrażalne.

Nie każda aplikacja działała na każdym telefonie, pobieranie mogło wymagać WAP albo komputera, płatności nie były zunifikowane, a instalacja dodatkowego programu nie zawsze była prostą czynnością.

Technologia istniała, lecz doświadczenie użytkownika nie było jeszcze wystarczająco proste.

To właśnie w tym miejscu pojawiło się Apple.

Pierwszy iPhone również nie miał App Store

Pierwszy iPhone został zaprezentowany w 2007 roku, ale App Store pojawił się dopiero w 2008 roku, co jest istotnym szczegółem, ponieważ często cała historia zostaje uproszczona do przekonania, że Apple od początku zaoferowało użytkownikom kompletny sklep z aplikacjami.

Początkowo sytuacja wyglądała inaczej, a dopiero późniejsze otwarcie platformy na zewnętrznych deweloperów i uruchomienie App Store stworzyło model, który szybko stał się jednym z najważniejszych elementów rynku smartfonów.

Apple połączyło w jednym środowisku urządzenie, system operacyjny, konto użytkownika, sklep, płatności, narzędzia dla programistów oraz instalowanie aplikacji, dzięki czemu cały proces został uproszczony do poziomu, który mógł zrozumieć praktycznie każdy użytkownik, niezależnie od wiedzy technicznej.

Nie trzeba było szukać pliku programu, zastanawiać się nad kompatybilnością ani korzystać z komputera, ponieważ aplikację można było znaleźć, kupić lub pobrać i zainstalować bezpośrednio z telefonu.

To właśnie ta prostota okazała się jednym z największych przełomów.

Apple nie wymyśliło aplikacji – uporządkowało ich dystrybucję

Historia mobilnego oprogramowania pokazuje, że przełom technologiczny nie zawsze polega na stworzeniu czegoś, czego wcześniej nie było, ponieważ równie ważne może być zebranie istniejących już elementów w jeden model, który staje się prosty, skalowalny i zrozumiały dla milionów użytkowników.

Nokia miała aplikacje, gry, cyfrowe treści, usługi internetowe i społeczność użytkowników, ale Apple połączyło podobne elementy w znacznie bardziej spójny ekosystem.

Użytkownik otrzymywał telefon, system, sklep i możliwość instalowania oprogramowania, natomiast deweloper otrzymywał dostęp do ogromnej grupy potencjalnych odbiorców oraz uporządkowany proces publikowania aplikacji, co stworzyło model, który później zaczęły rozwijać również inne platformy.

W ten sposób powstał rynek, na którym aplikacja mogła stać się osobnym produktem, a nie jedynie dodatkiem do telefonu.

Od kilku kilobajtów do aplikacji wykorzystujących sztuczną inteligencję

Porównanie dawnych aplikacji Java ze współczesnym oprogramowaniem mobilnym pokazuje skalę przemiany lepiej niż jakiekolwiek liczby, ponieważ program, który kiedyś musiał mieścić się w bardzo ograniczonej pamięci telefonu i działać na niewielkim ekranie, dzisiaj może zajmować setki megabajtów, korzystać z aparatu, mikrofonu, GPS, internetu, usług chmurowych oraz skomplikowanych modeli sztucznej inteligencji.

Dawny telefon dysponował pamięcią liczoną w megabajtach, podczas gdy współczesne urządzenia oferują setki gigabajtów przestrzeni, a transmisja danych, która kiedyś była ograniczona i kosztowna, stała się szybka oraz niemal niewidoczna dla użytkownika.

Kiedyś pobranie gry było wydarzeniem, a dzisiaj aplikację można pobrać w kilka sekund, uruchomić ją niemal natychmiast, zalogować się do własnego konta, zsynchronizować dane z chmurą i korzystać z funkcji, które wymagają mocy obliczeniowej wielokrotnie większej niż ta dostępna w komputerach z wcześniejszych epok.

Zmieniła się technologia, zmieniły się urządzenia i zmieniły się aplikacje, ale podstawowa idea pozostała taka sama: telefon jest platformą, której możliwości można rozszerzać za pomocą oprogramowania.

Od dzwonka do sztucznej inteligencji

Droga prowadząca od pierwszych dzwonków, grafik i gier pobieranych na telefony Nokii do współczesnych aplikacji wykorzystujących sztuczną inteligencję jest ogromna, jednak jej początek można odnaleźć właśnie w momencie, kiedy użytkownik otrzymał możliwość samodzielnego decydowania o tym, jakie dodatkowe treści znajdą się w jego urządzeniu.

Najpierw chodziło o prostą personalizację.

Później pojawiły się gry.

Następnie coraz bardziej zaawansowane programy.

Kolejnym etapem były aplikacje wykorzystujące internet, GPS, aparat fotograficzny i usługi chmurowe.

Dzisiaj smartfon może być jednocześnie narzędziem pracy, aparatem, konsolą, portfelem, nawigacją, centrum komunikacji oraz interfejsem do usług opartych na sztucznej inteligencji.

To właśnie pokazuje, jak ogromną zmianę zapoczątkowała pozornie niewielka możliwość pobrania dodatkowego programu do telefonu.

Club Nokia jako brakujące ogniwo historii

Historia Club Nokia nie powinna być więc przedstawiana jako prosta opowieść o tym, że Nokia stworzyła pierwszy App Store, ponieważ takie stwierdzenie byłoby zbyt dużym uproszczeniem, ale równie dużym błędem byłoby całkowite pominięcie Nokii w historii rozwoju mobilnych aplikacji.

Firma bardzo wcześnie zrozumiała, że telefon może być czymś więcej niż gotowym urządzeniem, którego możliwości pozostają niezmienne przez cały okres użytkowania.

Nokia pokazała, że użytkownik może pobierać nowe treści, instalować aplikacje, korzystać z gier i personalizować urządzenie, zanim podobny model został uporządkowany przez współczesne sklepy z aplikacjami.

Club Nokia był jednym z pierwszych elementów tej większej układanki, a późniejsze katalogi aplikacji, rozwój Symbiana i kolejne usługi cyfrowe stanowiły następne kroki na tej samej drodze.

Nokia była bliżej przyszłości, niż sugerują stare telefony

Dawne telefony Nokii często wspominamy przez pryzmat charakterystycznych obudów, fizycznych klawiatur, niewielkich ekranów i prostych gier, jednak pod tą pozornie archaiczną warstwą technologiczną kryła się bardzo nowoczesna koncepcja, według której telefon miał być platformą zdolną do rozwoju po zakupie.

To właśnie ta idea przetrwała próbę czasu.

Zmieniły się ekrany, procesory, pamięć, systemy operacyjne i sposoby komunikacji, ale użytkownik nadal kupuje urządzenie, a następnie decyduje, jakie programy i usługi będą dla niego najważniejsze.

Nokia dostrzegła ten kierunek bardzo wcześnie, lecz nie udało jej się stworzyć jednego, spójnego modelu, który zdominowałby rynek w kolejnej dekadzie, natomiast Apple wykorzystało moment, w którym sprzęt, internet i oprogramowanie były już wystarczająco rozwinięte, aby podobną ideę przekształcić w masowy ekosystem.

Zanim powstał App Store, Nokia budowała świat aplikacji

Historia Club Nokia pokazuje, że narodziny współczesnego rynku aplikacji były procesem rozłożonym na wiele lat, a nie pojedynczym wydarzeniem związanym z premierą jednego urządzenia. Nokia już na początku XXI wieku rozwijała usługi, które pozwalały użytkownikom pobierać gry, dzwonki, grafiki, materiały rozrywkowe oraz aplikacje Java, dzięki czemu telefon przestawał być zamkniętym urządzeniem o funkcjach ustalonych w fabryce i coraz wyraźniej stawał się platformą, której możliwości można było rozszerzać.

Club Nokia nie był pierwszym App Store w dzisiejszym rozumieniu, ponieważ nie oferował takiego samego modelu dystrybucji, integracji i skali jak sklep Apple, jednak stanowił ważny etap rozwoju cyfrowych usług mobilnych i pokazywał kierunek, w którym zmierzała cała branża technologiczna.

Apple kilka lat później nie stworzyło samej idei aplikacji mobilnych, lecz połączyło urządzenie, system operacyjny, sklep, płatności i deweloperów w jeden prosty ekosystem, dzięki czemu instalowanie oprogramowania stało się czynnością dostępną dla praktycznie każdego użytkownika.

Dzisiaj pobranie aplikacji trwa kilka sekund, a telefon może dzięki nim pełnić funkcję nawigacji, banku, aparatu, konsoli, centrum rozrywki, narzędzia pracy czy asystenta wykorzystującego sztuczną inteligencję, lecz u podstaw tej ogromnej przemiany znajduje się znacznie prostsza idea, którą Nokia pomagała popularyzować już ponad dwie dekady temu.

Telefon nie musi kończyć swoich możliwości w chwili zakupu – może być platformą, którą użytkownik samodzielnie rozwija poprzez oprogramowanie.

I właśnie dlatego, gdy następnym razem pojawi się pytanie o początki sklepów z aplikacjami, warto cofnąć się nie tylko do 2008 roku i premiery App Store, lecz także do czasów, gdy Nokia rozwijała Club Nokia, telefony korzystały z WAP, aplikacje liczyły kilkadziesiąt kilobajtów, a pobranie nowej gry było małym wydarzeniem, które zapowiadało nadejście całkowicie nowej epoki mobilnej technologii.